Giữa sóng nước Đồ Sơn, Bến K15 lưu dấu một hành trình đặc biệt trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc – nơi những con tàu không số lặng lẽ rời bến, mang theo vũ khí, niềm tin và khát vọng thống nhất non sông. Hơn sáu’ thập kỷ trôi qua, di tích vẫn vẹn nguyên giá trị lịch sử, văn hóa, trở thành “địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp trách nhiệm cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Từ bến nhỏ nơi chân sóng đến tuyến vận tải chiến lược
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khi chiến trường miền Nam cần sự chi viện ngày càng lớn về vũ khí, trang bị và lực lượng, Đường Hồ Chí Minh trên biển ra đời, cùng với tuyến đường Trường Sơn trên bộ tạo thành hai tuyến vận tải chiến lược nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam.
Tại Đồ Sơn, Hải Phòng, một vịnh nhỏ dưới chân đồi Nghinh Phong được lựa chọn làm điểm xuất phát của những chuyến tàu thực hiện sứ mệnh đặc biệt ấy. Đó là Bến K15, còn gọi là Bến tàu không số. Nhờ địa thế kín đáo, được các dãy núi bao bọc, khuất gió và thuận lợi cho tàu thuyền ra vào, nơi đây trở thành địa điểm quan trọng của tuyến vận tải quân sự bí mật trên biển. Tên gọi K15 gắn với ký hiệu quân sự chỉ cảng và Nghị quyết Trung ương 15 về đường lối cách mạng miền Nam.
Ngày 11/10/1962 đánh dấu một mốc son trong lịch sử Bến K15. Một con tàu gỗ chở 30 tấn vũ khí rời bến, vượt biển suốt 5 ngày và cập bến Vàm Lũng, Cà Mau an toàn. Chuyến đi thành công khẳng định khả năng vận chuyển vũ khí bằng đường biển từ miền Bắc vào miền Nam, mở ra triển vọng cho tuyến chi viện chiến lược có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc kháng chiến.
Từ đây, những con tàu không số nối tiếp nhau rời bến, mang theo vũ khí, thuốc men và cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường. Để bảo đảm bí mật, tàu được ngụy trang thành phương tiện đánh cá, vận tải dân sự, hòa vào hoạt động thường nhật của ngư dân. Mỗi chuyến đi là một cuộc đấu trí căng thẳng, đòi hỏi sự mưu trí, linh hoạt và bản lĩnh trước sóng gió cũng như sự truy lùng gắt gao của đối phương. Có những chuyến tàu phải ra khơi trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt để tránh bị phát hiện. Có những hành trình đối mặt với tàu chiến, máy bay và hệ thống trinh sát của địch. Không phải chuyến đi nào cũng cập bến an toàn; nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh để bảo vệ bí mật tuyến đường, giữ vững nguồn chi viện cho chiến trường.
Trong gần 14 năm hoạt động, từ năm 1961 đến năm 1975, lực lượng vận tải quân sự đường biển đã thực hiện 1.879 lượt tàu, vận chuyển gần 153.000 tấn vũ khí, đạn dược và hơn 80.000 lượt cán bộ, chiến sĩ; tổng hải trình đạt khoảng 3,758 triệu hải lý. Những con số ấy là minh chứng cho quy mô, hiệu quả của tuyến vận tải chiến lược, đồng thời gợi nhắc những hy sinh thầm lặng của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam.
Đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành biểu tượng của trí tuệ, lòng dũng cảm và sức sáng tạo Việt Nam trong chiến tranh nhân dân. Nếu Trường Sơn là con đường vượt núi, băng rừng để giữ vững mạch chi viện, thì tuyến đường trên biển là hành trình vượt sóng, vượt vòng phong tỏa, nối liền hậu phương với tiền tuyến, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng dấu tích Bến K15 vẫn hiện diện giữa biển trời Đồ Sơn. Những trụ bê tông cầu cảng còn lại dưới mặt nước, cách bờ khoảng 30 m, cùng dấu tích nền móng kho hàng, bể nước là những chứng tích vật chất về một thời kỳ lịch sử đặc biệt. Bên cạnh di tích, Đài tưởng niệm Đường Hồ Chí Minh trên biển là nơi tưởng nhớ các anh hùng, liệt sĩ đã cống hiến, hy sinh trên tuyến vận tải huyền thoại.
Năm 2008, Bến K15 được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2024, Cụm di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị tiêu biểu của tuyến vận tải chiến lược trong lịch sử dân tộc.
Ngày 8/1/2025, thành phố Hải Phòng tổ chức khởi công, động thổ dự án tu bổ, tôn tạo quần thể Di tích Bến K15. Đến ngày 14/5/2026, dự án được khánh thành, góp phần hoàn thiện không gian tưởng niệm, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Đây là điều kiện quan trọng để Bến K15 trở thành địa chỉ sinh hoạt chính trị, văn hóa, giáo dục truyền thống và điểm đến du lịch lịch sử của Hải Phòng.
Tuy nhiên, giá trị của di tích không chỉ nằm ở quy mô công trình hay lượng khách tham quan, mà còn ở khả năng truyền tải những câu chuyện lịch sử chân thực, sinh động. Mỗi dấu tích, không gian tưởng niệm cần giúp người hôm nay hiểu sâu hơn về quá khứ, trân trọng những hy sinh của thế hệ đi trước và nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với hiện tại.
Để huyền thoại tiếp tục soi đường cho thế hệ trẻ
Đối với thế hệ trẻ, Bến K15 không đơn thuần là một địa điểm tham quan mà còn là không gian giáo dục truyền thống trực quan, giúp những trang sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trở nên gần gũi, giàu sức lay động. Từ câu chuyện những thủy thủ trẻ năm xưa, mỗi người có thể cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của lòng yêu nước, tinh thần kỷ luật, ý chí vượt khó và trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước.
Trong thời bình, những phẩm chất làm nên huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn có ý nghĩa thiết thực. Đó là tinh thần dám nghĩ, dám làm, khả năng sáng tạo trước khó khăn và sự tận tụy với nhiệm vụ được giao. Với thanh niên hôm nay, tiếp nối truyền thống không chỉ là ghi nhớ lịch sử hay thực hiện các hoạt động tri ân, mà còn phải được thể hiện bằng nỗ lực học tập, lao động, làm chủ khoa học – công nghệ và những đóng góp cụ thể cho quê hương, đất nước.
Vì vậy, phát huy giá trị Bến K15 cần gắn bảo tồn di tích với đổi mới hoạt động giáo dục lịch sử, tổ chức các chương trình ngoại khóa, tham quan trải nghiệm, giới thiệu tư liệu và gặp gỡ nhân chứng. Qua đó, lịch sử không chỉ được truyền tải bằng những mốc thời gian, con số mà còn bằng câu chuyện về con người, những lựa chọn và sự hy sinh trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt.
Với Đồ Sơn, Bến K15 còn là một phần bản sắc văn hóa của vùng đất biển giàu truyền thống cách mạng. Việc kết hợp bảo tồn di tích với phát triển du lịch lịch sử, du lịch trải nghiệm và hoạt động văn hóa cộng đồng sẽ góp phần tạo chiều sâu cho hình ảnh điểm đến, để du khách không chỉ thưởng ngoạn cảnh quan mà còn hiểu thêm về một chương sử hào hùng của dân tộc.
Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua, những con tàu không số không còn rẽ sóng từ Bến K15, nhưng tinh thần quả cảm, trí tuệ và khát vọng thống nhất non sông của những người lính năm xưa vẫn còn nguyên giá trị. Giữa tiếng sóng biển Đồ Sơn, di tích nhắc nhở mỗi người rằng hòa bình, độc lập hôm nay được đánh đổi bằng biết bao công sức, máu xương và sự hy sinh của các thế hệ đi trước.
Giữ gìn Bến K15 không chỉ là bảo tồn một di tích quốc gia đặc biệt, mà còn là gìn giữ ký ức, bản sắc và những giá trị tinh thần làm nên sức mạnh Việt Nam. Từ nơi khởi nguồn của những con tàu không số năm xưa, ngọn lửa yêu nước tiếp tục được trao truyền, thôi thúc thế hệ trẻ hôm nay viết tiếp hành trình dựng xây đất nước bằng tri thức, bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.
(Nguồn: Bến K15 – nơi khởi nguồn huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển/ Liêm Đoàn// Báo An ninh Hải Phòng.vn.- Ngày 12/10/2026)
