Giữa không gian yên bình của xã Nghi Dương, đền Mõ là một trong những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng dân gian. Trải qua biến thiên của thời gian, ngôi đền không chỉ gắn với những truyền thuyết đẹp về Công chúa Quỳnh Trân mà còn trở thành điểm tựa tinh thần của nhiều thế hệ người dân địa phương.
Tương truyền, đền Mõ là nơi thờ Công chúa Quỳnh Trân, con gái vua Trần Thánh Tông, chị gái vua Trần Nhân Tông. Bà là người có nhiều đóng góp đối với vùng đất Nghi Dương khi chọn nơi đây lập am tu hành, khuyến khích người dân khai hoang, lập điền trang, trồng lúa, trồng dâu, nuôi tằm, góp phần tạo dựng một vùng quê trù phú, no ấm.
Cũng từ am tu của bà, tiếng mõ đều đặn mỗi ngày được sử dụng như tín hiệu điều phối nhịp sống cộng đồng, báo hiệu giờ lao động, nghỉ ngơi hay tập hợp dân làng. Theo dòng thời gian, tiếng mõ ấy đã trở thành dấu ấn đặc biệt, để rồi người dân gọi nơi đây là đền Mõ. Sau khi Công chúa Quỳnh Trân viên tịch, nhân dân lập đền thờ phụng, hương khói quanh năm như một sự tri ân đối với người đã có công khai hóa, gây dựng cuộc sống cho cư dân nơi đây.
Ngày nay, đền Mõ nằm trong quần thể đền - chùa Mõ rộng hơn 14.000m². Công trình vẫn bảo tồn được dáng vẻ cổ kính, không gian kiến trúc hài hòa, trầm mặc tạo nên vẻ uy nghiêm, linh thiêng, trang trọng. Điểm nhấn đặc biệt của di tích là cây gạo cổ thụ hơn 700 năm tuổi đứng sừng sững trước sân đền. Cây đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam và xác lập kỷ lục là cây gạo cổ thụ nhiều năm tuổi nhất Việt Nam. Qua bao thăng trầm của lịch sử, cây gạo vẫn xanh tốt, tỏa bóng mát quanh năm.
Hằng năm, vào ngày 12 tháng Hai âm lịch, lễ hội đền Mõ được tổ chức trang trọng với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về dâng hương, tưởng nhớ công đức Công chúa Quỳnh Trân. Lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn lan tỏa đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn đối với tiền nhân.
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, năm 1992, quần thể đền Mõ được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Ngày nay, ngôi đền vẫn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích tìm hiểu lịch sử, đồng thời là niềm tự hào của người dân Nghi Dương trong hành trình gìn giữ và phát huy những di sản quý báu của quê hương.
( Nguồn: Về đền Mõ nghe vọng tiếng mõ ngàn xưa/Liêm Đoàn // Báo An ninh Hải Phòng.vn.- Ngày 3/8/2026)
